“Naga” – Izabela Szolc

Warto było czekać na taką książkę. Warto było czekać na takie opowiadania. Wreszcie twarze kobiet krzyczące z okładek kolorowych magazynów usunęły się w cień, aby zrobić miejsce dla wiarygodnych, wyrazistych charakterów.

Naga, zgwałcona, matka, wdowa czy kochanka: dzięki Izabeli Szolc tak mocne – bo przez wielu częstokroć unikane, jak gdyby były wstydliwe – określenia nabierają nowego sensu, wymykają się utartym skojarzeniom. Nie są już tym, do czego zdążyła przyzwyczaić nas kultura (albo jej brak). Kochanka nie jest tą trzecią, zasługującą na publiczne łamanie kołem czy krótkotrwałą, lecz zapierającą dech w piersiach przygodę z garotą. Nie. Kochanka kocha, tęskni, dba o swoją drugą połowę, o miłość, o nią, tę jedyną. O kobietę.

Alicja boryka się z profesorską miłością, czając się w ciemnych kątach akademika. Nie powinno jej tam być, przecież lato, wakacje, słońce, woda, góry, odpoczynek. Nie powinno być przecież i tych rąk, które sprawiły, że

Chciałam spać i w dzień, i w nocy. Jak ludzie zamknięci w więzieniach¹.

Alicja szuka drugiej strony lustra. Maleńkiej rysy, przez którą prześlizgnie się niezauważona – żeby w końcu przestać odbijać się nosem od szklanej tafli.

Szczególną uwagę zwraca umiejętność autorki do przywdziewania czyjejś skóry. O ile kreując wyimaginowane postaci, nakłada na siebie poszczególne warstwy danej osobowości, decydując o każdym najmniejszym szczególe, tak przyjmując personalia Marii Skłodowskiej-Curie czy Teresy z Ávili, odważnie wkłada je na siebie w całości, od czubków palców stóp po ostatni włos na głowie. I już nie ma tam Izabeli Szolc. Czyta się słowa pisane ręką Marii, Teresy.

Kobiecość nie jest tutaj powodem wstydliwego rumieńca i histerycznej myśli, że znowu jest się tą słabszą i gorszą. Szolc wyraźnie rozszerza jej (kobiecości) granice – do tego stopnia, że nawet zamykające zbiór dziesiąte opowiadanie Transs nie wydaje się ani trochę nietrafione, dziwne, niepasujące do całości. Postaci nie są płaskie; dzięki pierwszoosobowej narracji ich emocjonalne rozważania czyta się podobnie do wykradzionego komuś pamiętnika. Nie przeszkadza fakt zawieszenia bohaterek w niebycie, bez naszkicowania rzeczywistości ich otaczającej. Nie sposób nie zwrócić uwagi na intertekstualność opowiadań. Liczne cytaty z piosenek, tomów wierszy, między innymi Sylvii Plath, wskazują dobitnie na inspirację i podstawę do pisania. Momentami jednak drażni ich oczywistość i brak subtelności w prowadzeniu tej gry, dobranie przewidywalnych i wręcz archetypicznych sylwetek.

Mimo różnorodności Naga tworzy spójną całość, którego opiekunem i przewodnikiem, jak Beatrycze dla Dantego, niech będzie kobieta, wędrująca przez każdy wers książki. Wciąż ta sama i za każdym razem inna.

Książkę otrzymałam dzięki uprzejmości Wydawnictwa AMEA. 

__________
¹I. Szolc, Naga, Liszki 2010, s. 108.

“Opowieść emigracyjna” – Justyna Nowak

Trudno określić, o czym przede wszystkim miałaby być ta książka. Sam tytuł - Opowieść emigracyjna - sugeruje mętnie, że coś o wyjazdach, tęsknotach w dalekich stronach, próbie nowego początku. Ale spojrzawszy na bohaterkę, trzydziestoparoletnią singielkę¹, zaczyna świtać w głowie myśl, że to może niebezpiecznie zbliżyć się ku jakiemuś romansidłu. Klara jest podobno nieświadoma swojej inteligencji, w co trudno mi uwierzyć, a może inaczej – niełatwo sobie to wyobrażam, nie ma także pojęcia o swojej atrakcyjności fizycznej, co przecież dzisiaj urasta do rangi szóstego zmysłu, bez piękna ani rusz. Zawiedziona swoją sytuacją, w tym materialną, postanawia rzucić wszystko i wyjechać do Anglii. Szukać szczęścia. Tyle można dowiedzieć się opisu na okładce.

Podczas lektury ogląda się nieprzyzwoicie dynamiczne obrazki, zmieniające się z prędkością przełączanych kanałów telewizyjnych. Emocje towarzyszące tym dwóm czynnościom można w zasadzie postawić obok siebie, bo z opowieści, która miała przybliżyć życie na emigracji i trudy mu towarzyszące otrzymujemy mało prawdopodobną historyjkę ku pokrzepieniu niewieścich serc. Poza tym ta niespójność w powadze poruszanych problemów a perypetiach bohaterki nie działa na korzyść powieści, wręcz przeciwnie – sprawia, że ma się ochotę pod słowami

Gdybym obejrzała taką scenę w jakimś podrzędnym romansidle, to pewnie by mnie zemdliło, choć prawdopodobnie przed pójściem do toalety powstrzymałoby mnie moje głośne chrapanie².

dopisać – mnie też mdli.

Spoglądając na okładkę można również dowiedzieć się, że jest to powieść o szukaniu kobiecości. Odnoszę wrażenie, że Opowieść emigracyjną można położyć na półce opatrzonej bilecikiem literatura kobieca. Jeżeli tak to wygląda, dziękuję bardzo. Chyba wolałabym być jednak mężczyzną, skoro moje życie sprowadza się statystycznie do szaleńczego poszukiwania partnera życiowego, śnienia o seksownych kelnerach roznoszących drinki z palemką i szukania fizycznego ideału piękna. Oczywiście nie chodzi o to, aby utożsamiać się z bohaterką, bo nigdzie nie jest napisane, że tak trzeba, ale dlaczego kobiety, pisząc dla kobiet, karmią je jedynie tanimi, przecukrowanymi, przeterminowanymi historyjkami?

Żeby nie być jednak na wskroś niezadowolonym, napiszę, że jeśli ktoś chce po prostu mieć w ręku książkę i przekroczyć próg statystycznego Polaka, może zabrać ze sobą Opowieść emigracyjną. Bez bólu i zbytecznego cienia refleksji na twarzy spędzi, raz po raz uśmiechając się, dwie godziny swojego szarego, polskiego życia.

Książkę przeczytałam dzięki uprzejmości Wydawnictwa Novae Res.  

__

¹Niby nie pisze się dziś inaczej niż singielka, a jednak w słowniku chyba jeszcze do końca się nie rozgościło to słowo, skoro z uporem maniaka widzę je przyozdobione czerwoną falą. O zgrozo! Jest tylko singiel. Czyli język nadal zmaskulinizowany.
²J. Nowak, Opowieść emigracyjna, Novae Res, Gdynia 2010, s. 231.

“Dwadzieścia cztery godziny z życia kobiety i inne opowiadania” – Stefan Zweig

Zawsze podziwiałam pisarzy, którzy potrafili wcielić się w osobę odmiennej płci. To zabieg porównywalny do operacji na otwartym mógzu – patrzy się w pofałdowaną gąbkę z zamiarem poznania danego człowieka, jego marzeń, planów, emocji. Co więcej – to pierwsza książka napisana przez mężczyznę, z której wyziera głęboka akceptacja natury kobiecej.

Nieuznawanie prawdy tak oczywistej jak ta, że są chwile w życiu kobiety, kiedy zdana jest na pastwę tajemniczych sił niezależnie od swojej woli i świadomości, nie jest niczym innym niż ukrywaniem lęku przed własnymi instynktami, przed siłami demonicznymi drzemiącymi w naszej naturze.

Obawiam się, że ktokolwiek wypowiedziałby dziś głośno tę kwestię, zostałby oskarżony o usprawiedliwianie damskich wyczynów. A przecież w nich zawarta została cała prawda!
Szukając informacji o samym autorze, dowiedziałam się, że w jego zainteresowaniach leżała psychologia i zachowania człowieka. Każde opowiadanie zawarte w zbiorze pokazuje żmudny proces psychoanalizy freudowskiej, zmierzającej do zrozumienia i po części usprawiedliwienia swoich czynów. Bohaterowie snują opowieść życia, pragnąc udowodnić, że nie są złymi ludźmi; ich dramat polega na zniewoleniu demonicznym siłom – pożądania, pasji, miłości, hazardu.
Zweig stanowczo sprzeciwia się faszyzmowi i daje temu upust w swej twórczości. “Nowela szachowa” to traktat o podstępnych technikach, doprowadzających każdego do granic szaleństwa. Niewinne zajęcie, jak gra w szachy figurkami z resztek chleba, na kraciastym prześcieradle, jawi się jako ucieczka do innego świata.
Smutna prawda dociera do czytelnika – jesteśmy słabi, podstępni, tchórzliwi, a dywagacje Freuda wcale nie są tak abstrakcyjne i śmieszne, jak mogło się wcześniej wydawać.